Ambalaža i ambalažni otpad u Republici Srpskoj: obaveze malih proizvođača i ugostitelja

Ovaj tekst objašnjava obaveze oko ambalaže i ambalažnog otpada u Republici Srpskoj za male proizvođače hrane, pansione, restorane i druge turističke subjekte. Najvažnije je razlikovati dvije stvari: obavezu isporučioca (onoga ko ambalažu ili upakovan proizvod prvi put stavlja na tržište) i opštu obavezu svakog vlasnika otpada da otpad preda ovlaštenom licu. Tekst je pisan prema Zakonu o upravljanju otpadom izmijenjenom Službenim glasnikom RS br. 70/20 i Uredbi Službeni glasnik RS br. 24/21.

Ukratko

• Obveznik je isporučilac: pravno lice ili preduzetnik koji ambalažu ili upakovan proizvod prvi put plasira na tržište Republike Srpske, bez obzira da li je i proizvođač, uvoznik, paker ili punilac.
• Izvještaj o ambalaži za prethodnu kalendarsku godinu podnosi se Fondu za zaštitu životne sredine i energetsku efikasnost RS do 20. februara tekuće godine.
• Koeficijenti i ciljevi za obračun naknade se ne primjenjuju na male količine u toku godine: do 100 kg papira, 300 kg stakla, 30 kg metala, 80 kg plastike, 100 kg drveta i 50 kg ostalih materijala.
• Obavezu upravljanja ambalažnim otpadom možete ugovorom prenijeti na operatera koji ima dozvolu Ministarstva, ali se i obveznik koji je obavezu prenio navodi među onima koji Fondu dostavljaju godišnji izvještaj, pa s operaterom i Fondom provjerite ko izvještaj podnosi.
• Uredba predviđa novčane kazne od 2.000 do 10.000 KM za pravno lice, a za preduzetnika od 2.000 do 6.000 KM, ako Fondu ne dostavi tačne podatke.

Na koga se odnosi

• Na proizvođače koji prodaju upakovane proizvode (flaširana rakija i vino, sir, med, ajvar, ulje, džemovi) i na one koji ih pune ili pakuju.
• Na uvoznike i veletrgovce koji ambalažu ili upakovan proizvod prvi put stavljaju na tržište RS.
• Uredba se odnosi i na ambalažni otpad iz zanatstva i usluga. Inspekcija navodi i ugostiteljstvo među djelatnostima čiji se ambalažni otpad mora zbrinjavati po zakonu.
• Povratna ambalaža i ambalaža s dugim vijekom trajanja nisu obuhvaćene uredbom.
• Restoran ili pansion koji samo kupuje već upakovanu robu od dobavljača iz RS obično nije prvi koji ambalažu stavlja na tržište. Ako niste sigurni u svoj slučaj, provjerite to u Fondu prije roka.

Šta treba uraditi

1. Za prethodnu godinu izmjerite ili procijenite količine ambalaže koju ste stavili na tržište, po materijalu: papir/karton, staklo, metal, plastika, drvo, ostalo.
2. Izvještaj se podnosi na Obrascu 1 (Izvještaj isporučioca o ambalaži i ambalažnom otpadu) uz specifikaciju: trgovački naziv proizvoda, vrsta ambalaže (primarna, sekundarna, tercijarna), količina materijala po jedinici i prodate količine. Uporedite količine s pragovima iznad: ako ste ispod praga za određeni materijal, za taj materijal se naknada obračunava bez koeficijenata i ciljeva. Obavezu izvještavanja u tom slučaju potvrdite u Fondu.
3. Predajte izvještaj Fondu do 20. februara. Fond donosi rješenje o plaćanju naknade ili o oslobađanju od plaćanja.
4. Naknadu uplatite po rješenju (Fond izdaje tri uplatnice) i dokaz o uplati dostavite Fondu.
5. Alternativa: zaključite ugovor s operaterom koji ima dozvolu Ministarstva, pa on preuzima upravljanje ambalažnim otpadom. Obveznik koji je obavezu prenio na operatera i dalje se pominje u godišnjem izvještavanju Fondu (čl. 63g st. 4 Zakona), zato s operaterom i Fondom provjerite ko podnosi izvještaj.
6. Opšte pravilo: vlasnik otpada predaje otpad licu koje se bavi upravljanjem otpadom. Odgovornost prestaje kad ga to lice preuzme i ovjeri dokument o kretanju otpada. Za svakodnevni komunalni otpad (miješani, papir, staklo, biootpad) pitajte komunalno preduzeće u vašoj opštini kako je organizovano odvajanje i odvoz.

Rokovi i iznosi

• Izvještaj: do 20. februara za prethodnu godinu.
• Visinu naknade određuje Fond rješenjem. Naknadu čine naknada za evidentiranje, za opšte ciljeve i za specifične ciljeve. Koeficijente za konkretnu godinu provjerite u Fondu.
• Kazne po Uredbi: pravno lice 2.000 do 10.000 KM, odgovorno lice 1.000 do 2.000 KM, preduzetnik 2.000 do 6.000 KM. Navedeni iznosi su iz Uredbe; Zakon o upravljanju otpadom ima i vlastite kaznene odredbe, pa iznose provjerite u Fondu ili Inspektoratu.
• U 2025. godini (prema saopštenju Inspektorata od 29. 5. 2026) Tržišna inspekcija je obavila oko 150 kontrola ambalažnog otpada i izrekla kazne od ukupno 280.000 KM zbog neprijavljenih tačnih količina. Navodi da joj nije cilj kažnjavanje nego da obveznici na vrijeme predaju izvještaje.

Gdje se obratiti

• Fond za zaštitu životne sredine i energetsku efikasnost RS, Kralja Alfonsa XIII 21, Banja Luka: ambalaza@ekofondrs.org, telefon 051/231-350.
• Inspektorat Republike Srpske (Tržišna inspekcija) nadzire primjenu propisa o ambalaži.
• Komunalno preduzeće u vašoj opštini (Trebinje, Bileća, Gacko, Ljubinje, Nevesinje, Berkovići) za odvoz komunalnog otpada.

Propisi i izvori

Prikazano prema tekstu Zakona izmijenjenog Službenim glasnikom RS br. 70/20 i Uredbe Službeni glasnik RS br. 24/21. Prije podnošenja izvještaja provjerite u Fondu da nije bilo kasnijih izmjena.

• Uredba o upravljanju ambalažom i ambalažnim otpadom (Službeni glasnik RS br. 24/21), čl. 19, 25, 28, 29
• Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o upravljanju otpadom (Službeni glasnik RS br. 70/20), čl. 14 (rok 20. februar) i čl. 6 (izmijenjeni čl. 37 Zakona: obaveze vlasnika otpada)
• Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o upravljanju otpadom (Službeni glasnik RS br. 16/18), čl. 63g (pragovi)
• Inspektorat Republike Srpske: saradnja s Fondom u upravljanju ambalažnim otpadom (29. 5. 2026)