Kako osnovati udruženje u Republici Srpskoj: koraci i rokovi

Ako se proizvođači hrane, domaćinstva koja nude smještaj ili ugostitelji žele organizovati radi zajedničke promocije, nabavke ili prijave na javne pozive, jedan od oblika je udruženje. Zakon o udruženjima i fondacijama Republike Srpske uređuje osnivanje, registraciju i prestanak rada udruženja. Ako grupa poljoprivrednika želi zajednički trgovati ili prodavati, možda joj više odgovara zadruga ili privredno društvo, što uređuju drugi propisi i ovdje nije obrađeno.

Opis se zasniva na zakonu objavljenom u Službenom glasniku RS, br. 52/01 i 42/05. Prije osnivanja provjerite kod suda ili Ministarstva uprave i lokalne samouprave da li je u međuvremenu na snazi izmjena zakona ili dodatni propis o obavezama neprofitnih organizacija, jer to nismo mogli potvrditi.

Ukratko

• Udruženje mogu osnovati najmanje tri fizička ili pravna lica (čl. 9).
• Udruženje nastaje donošenjem osnivačkog akta, a svojstvo pravnog lica stiče upisom u registar. Bez upisa nije pravno lice, pa se u praksi upišite prije prijave na bilo koji poziv ili otvaranja računa.
• Sud je dužan da o upisu odluči u roku od 30 dana od podnošenja zahtjeva; ako ne odluči, smatra se da je registracija izvršena narednog dana po isteku roka (čl. 27).
• Osnovna svrha udruženja ne smije biti sticanje dobiti. Privredna djelatnost je dozvoljena, ali se višak prihoda ulaže u statutarne aktivnosti, a ne dijeli članovima (čl. 2 i 4).
• Imovinu udruženja mogu činiti članarina, donacije, ugovori, prihod od aktivnosti i budžetske dotacije (čl. 35).

Na koga se odnosi

Na svako fizičko ili pravno lice koje želi osnovati udruženje ili mu pristupiti: poljoprivrednike, prerađivače, vlasnike seoskih domaćinstava, restorane, turističke vodiče i firme. Osnivači mogu biti i pravna lica (npr. preduzeće ili drugo udruženje). Član može biti svako ko dobrovoljno pristupi na način propisan statutom, a statutom se može urediti i članstvo maloljetnika (čl. 14).

Šta treba uraditi

1. Okupite najmanje tri osnivača i dogovorite ciljeve, naziv i sjedište. Naziv mora biti na službenom jeziku, jasno različit od naziva drugih udruženja, a ako je isti naziv već podnesen, prednost ima raniji zahtjev (čl. 6).
2. Održite osnivačku skupštinu. Ona donosi osnivački akt i statut i imenuje organe upravljanja (čl. 10).
3. Osnivački akt sadrži: ime i adresu osnivača, naziv, sjedište i adresu udruženja, osnovne ciljeve, ime lica ovlašćenog da obavi upis u registar, te potpise osnivača i jedinstveni matični broj (JMB) ako su državljani BiH (čl. 11).
4. Statut mora urediti, između ostalog: naziv i sjedište, ciljeve i djelatnost, prijem i isključenje članova, prava i obaveze članova, organe i način njihovog izbora, finansijski izvještaj, pravila o sredstvima, zastupanje, pečat i raspodjelu imovine pri prestanku (čl. 12). Skupština je obavezan organ (čl. 15).
5. Podnesite prijavu za upis osnovnom sudu u sjedištu okružnog suda na čijem području udruženje ima sjedište (čl. 25). Priložite osnivački akt, statut i spisak članova organa upravljanja s imenima lica ovlašćenih za zastupanje (čl. 26).
6. Ako sud nađe nedostatke, ostavlja rok za otklanjanje od najmanje 30 dana, poslije čega zahtjev može odbaciti. Na odbacivanje ili odbijanje može se uložiti žalba u roku od 15 dana (čl. 29 i 30).
7. Odluka o upisu objavljuje se u Službenom glasniku Republike Srpske o trošku udruženja (čl. 32). Iznos provjerite kod suda.
8. Nakon upisa prijavite sudu svaku promjenu upisanih podataka (npr. novog zastupnika) u roku od 30 dana (čl. 31).

Šta udruženje može i mora

• Prijavljivati se na grantove i druge javne pozive: zakon izričito navodi budžetske dotacije, subvencije i ugovore kao izvor imovine. Uslove svakog poziva određuje davalac sredstava, pa uvijek provjerite da li je udruženje uopšte ovlašćeni podnosilac. Neki pozivi traže registrovano poljoprivredno gazdinstvo, zadrugu ili preduzeće.
• Obavljati privrednu djelatnost (npr. prodaju proizvoda, organizaciju turističkih tura) ako dobit nije osnovni cilj. Srodne djelatnosti mogu se obavljati u samom udruženju, a nesrodne samo preko posebno osnovanog pravnog lica (čl. 4).
• Voditi poslovne knjige i podnositi godišnji izvještaj o radu i finansijski izvještaj (čl. 5 i 37).
• Ako je udruženje uživalo poreske, carinske ili druge povlastice ili primilo više od 10.000 KM dotacija u prethodnoj ili tekućoj godini, preostala imovina pri brisanju iz registra dodjeljuje se drugom udruženju ili fondaciji u RS sa istom ili sličnom statutarnom djelatnošću. Ako nema odluke o raspodjeli, odlučuje sud (čl. 42).
• Novčane kazne od 300 do 3.000 KM za udruženje i od 100 do 1.000 KM za odgovorno lice predviđene su, između ostalog, za neprijavljivanje promjena u roku od 30 dana, korištenje drugog naziva od upisanog i neulaganje viška prihoda od privredne djelatnosti u statutarne aktivnosti (čl. 47). Nakon prekršaja zabrana rada moguća je u slučaju nastavka zabranjene djelatnosti (čl. 41).

Gdje se obratiti

• Osnovni sud u sjedištu okružnog suda nadležnog za vaše sjedište. Za opštine istočne Hercegovine to je prema zakonskom pravilu vjerovatno Trebinje, ali prije predaje kod suda provjerite nadležnost za svoju opštinu, potrebne obrasce i iznos sudske takse, jer ih nismo mogli potvrditi.
• Ministarstvo uprave i lokalne samouprave vodi jedinstveni registar udruženja i fondacija i u roku od 30 dana od prijema rješenja suda obavještava udruženje o upisu (čl. 33).

Propisi i izvori

• Zakon o udruženjima i fondacijama Republike Srpske (Službeni glasnik RS, br. 52/01 i 42/05), tekst na paragraf.ba
• Službeni glasnik Republike Srpske