Status tradicionalnog zanata u Republici Srpskoj: ko ga dobija i šta donosi

Ko u Republici Srpskoj pravi suvenire, ručne radove ili predmete starim tehnikama, može steći status tradicionalnog zanata. Osnov je Zakon o samostalnim preduzetnicima (čl. 9), koji se primjenjuje od 1. januara 2025. Postupak vodi odjeljenje opštine ili grada nadležno za privredu, po Pravilniku o tradicionalnim zanatima iz jula 2025. On je zamijenio raniji pravilnik o starim i umjetničkim zanatima i domaćoj radinosti.

Ukratko

• Tradicionalni zanat obuhvata tri oblasti: stari zanat, umjetnički zanat i domaću radinost. Posao se obavlja pretežno ručno, tradicionalnim ili savremenim alatom.
• Status traje pet godina, a zatim slijedi revizija.
• Preduzetnik sa statusom ne plaća godišnju članarinu Komori samostalnih preduzetnika.
• Oznaku "Proizvod tradicionalnog zanata" sa brojem rješenja smije koristiti samo nosilac rješenja, i to samo na proizvodima navedenim u rješenju.
• Taksu za zahtjev određuje opština, a iznosi najviše 7% prosječne neto plate u Republici Srpskoj za decembar prethodne godine.

Na koga se odnosi

Status mogu tražiti preduzetnici, privredna društva, udruženja i zadruge koji ispunjavaju ove uslove:

• registrovani su i imaju sjedište u Republici Srpskoj;
• posao obavljaju na način tradicionalnog zanata, odnosno pretežno ručno;
• posao neposredno obavljaju zaposleni prijavljeni u Jedinstveni sistem registracije, kontrole i naplate doprinosa (kod udruženja i zadruga računa se i rad članova);
• nemaju dospjelih, a neizmirenih obaveza po osnovu direktnih poreza;
• udruženje ili zadruga mora biti osnovana radi očuvanja ili obavljanja djelatnosti vezanih za tradicionalne zanate.

Šta spada u koju oblast, određuju prilozi pravilnika:

• Stari zanati (54 vrste), na primjer lončarski, kovački, bačvarski i opančarski zanat, korparstvo i pletarstvo, kamenorezački zanat, izrada narodnih muzičkih instrumenata, tkanje tepiha i platna, gradnja suhozidom.
• Umjetnički zanati (27 vrsta), na primjer izrada ćilima i tapiserija, umjetnička obrada drveta i kamena, kovano gvožđe, filigran, umjetnički vez, pozlatarstvo sakralnih predmeta i ikona, slikanje na staklu.
• Domaća radinost (10 vrsta): pletenje i štrikanje, tkanje, kukičanje, vez, izrada suvenira, narodnih nošnji i drvene domaće galanterije (vretena, preslice, oklagije, drvena korita i slično).

Hrana i piće (rakija, med, sir) nisu na ovim listama. Za njih važe propisi o hrani: pogledajte članke o označavanju domaće hrane u BiH i o prodaji domaće rakije u Republici Srpskoj.

Šta treba uraditi

1. Provjerite da li se vaš posao nalazi na nekoj od lista u prilozima pravilnika.
2. Zatražite od Poreske uprave RS uvjerenje o nepostojanju dospjelih poreskih obaveza. Uvjerenje ne smije biti starije od 15 dana na dan podnošenja zahtjeva.
3. Pripremite fotografije proizvoda ili grupe proizvoda i uplatite taksu koju je odredila opština.
4. Podnesite zahtjev (obrazac STZ-1 iz Priloga 4) odjeljenju za privredu opštine ili grada prema mjestu obavljanja djelatnosti. Udruženje i zadruga prilažu i osnivački akt. Uz zahtjev možete priložiti preporuke, dokaze o nagradama ili o porodičnoj tradiciji. Ako zahtjev nije potpun, dobijate rok od osam dana za dopunu (čl. 11 pravilnika).
5. Opština imenuje komisiju od tri člana: stručno lice, predstavnika Komore samostalnih preduzetnika i predstavnika opštine. Komisija obilazi mjesto gdje radite, o čemu vas obavještava najmanje sedam dana ranije. Ocjenu daje u roku od 30 dana od dana kada joj opština proslijedi zahtjev. Ocjenjuju se, između ostalog, dužina bavljenja zanatom, porodična tradicija, način rada i materijal, autohtonost, kvalitet, dizajn i prisustvo na tržištu (turistička ponuda, sajmovi).
6. Ako je ocjena pozitivna, opština donosi rješenje, a načelnik opštine ili gradonačelnik izdaje certifikat tradicionalnog zanata. Na rješenje o odbijanju možete izjaviti prigovor opštini, a odluku o prigovoru možete pobijati u upravnom sporu.
7. Svaku promjenu koja utiče na status prijavite opštini u roku od 15 dana. Za nov proizvod koji želite označiti podnosite zahtjev za proširenje asortimana.

Zahtjev se može podnijeti tokom cijele godine. Opština je dužna da bar jednom godišnje na svojoj internet stranici objavi javni poziv i u njemu navede kakvu podršku dobijaju nosioci statusa.

Prednosti

• Oslobađanje od plaćanja godišnje članarine Komori (Zakon o samostalnim preduzetnicima, čl. 87 st. 4).
• Članovi porodičnog domaćinstva mogu, bez zasnivanja radnog odnosa, pomagati u izradi proizvoda i povezanim poslovima ako je preduzetnik prisutan (čl. 12 zakona). To su lica od najmanje 15 godina koja žive s preduzetnikom u zajedničkom domaćinstvu: djeca (i usvojenici i pastorci), bračni ili vanbračni supružnik, brat i sestra, roditelji i usvojioci. Ako bez radnog odnosa i bez prisustva preduzetnika pomažu lica koja nisu članovi domaćinstva, preduzetnik se kažnjava novčanom kaznom od 1.000 do 3.000 KM (čl. 95 zakona).
• Upis u javni registar Ministarstva privrede i preduzetništva, u kojem se objavljuju podaci o nosiocu statusa i fotografije proizvoda.
• Pravo na oznaku na proizvodima navedenim u rješenju (čl. 18 pravilnika).

Ovi propisi ne predviđaju poreske olakšice za nosioce statusa. O tome se raspitajte u Poreskoj upravi RS.

Šta gost smije kupiti

Gost može kupiti svaki proizvod koji prodavac prodaje u skladu sa zakonom, na imanju, u radnji ili na pijaci. Prodavac pri tome ima uobičajene obaveze, na primjer da izda fiskalni račun kada to zakon traži. Status tradicionalnog zanata nije uslov za prodaju suvenira. On dokazuje porijeklo i način izrade. Oznaku "Proizvod tradicionalnog zanata" smije staviti samo nosilac rješenja i samo na proizvode iz rješenja.

Rokovi i iznosi

• Status: pet godina od dana dostavljanja rješenja.
• Revizija: opština je pokreće po službenoj dužnosti i sprovodi u roku od 15 dana nakon isteka pet godina. U reviziji se ne provjerava poreski dug.
• Preduzetnici sa aktivnom registracijom koji su status starog ili umjetničkog zanata ili domaće radinosti stekli po ranijim propisima trebalo je da po službenoj dužnosti, bez takse i bez revizije, dobiju novo rješenje u roku od 60 dana od stupanja pravilnika na snagu (čl. 100 zakona, čl. 32 pravilnika). Novi status traje pet godina od izdavanja tog rješenja. Ako ga niste dobili, obratite se opštini.
• Taksa: određuje je opština, najviše 7% prosječne neto plate.

Gdje se obratiti

• Odjeljenje opštine ili grada nadležno za privredu, prema mjestu rada. U Trebinju: Gradska uprava Grada Trebinja, Vuka Karadžića 2, 89101 Trebinje, grad@trebinje.rs.ba, trebinje.rs.ba. Pitajte za javni poziv za status tradicionalnog zanata. Za ostale opštine Istočne Hercegovine na njihovim internet stranicama provjerite koje je odjeljenje nadležno za privredu.
• Ministarstvo privrede i preduzetništva RS vodi javni registar nosilaca statusa i na svojoj stranici objavljuje oba propisa.
• Poreska uprava RS izdaje uvjerenje o izmirenim poreskim obavezama.

Propisi i izvori

• Zakon o samostalnim preduzetnicima (Službeni glasnik Republike Srpske br. 98/24 od 15.11.2024), čl. 9, 12, 87, 95 i 100
• Pravilnik o tradicionalnim zanatima (Službeni glasnik Republike Srpske br. 63/25 od 22.7.2025)