Mala prodavnica na gazdinstvu u Republici Srpskoj: šta traži Zakon o trgovini

Zakon o trgovini Republike Srpske određuje ko smije držati prodavnicu, kakav prostor prodavnica mora imati i šta se smije prodavati bez registracije. Tiče se porodičnih gazdinstava, malih proizvođača i ugostitelja koji žele otvoriti prodavnicu uz gazdinstvo ili ugostiteljski objekat.

Prodaja na tržnici i prodaja vlastitih proizvoda bez registracije opisane su u tekstovima o prodaji na zelenoj pijaci i o direktnoj prodaji vlastitih poljoprivrednih proizvoda. Ovdje su opisani samo uslovi za prodavnicu.

Ukratko

• Trgovinom se mogu baviti privredna društva i preduzetnici registrovani za trgovinu (član 13). Preduzetnik smije početi sa radom kad od opštinske ili gradske uprave dobije rješenje o registraciji, a društvo kad se registruje kod nadležnog suda (član 18).
• Preprodaja kupljene robe je trgovina. Za nju morate imati registrovanu djelatnost trgovine i dokumente o porijeklu robe (račun, otpremnicu).
• Registrovano poljoprivredno gazdinstvo smije bez registracije prodavati voće, povrće i druge poljoprivredne proizvode iz vlastite proizvodnje, i to na tržnici (član 81). Za stalnu prodavnicu na gazdinstvu zakon to izričito ne uređuje, pa prije otvaranja pitajte tržišnog inspektora.
• Prostor mora biti u skladu sa građevinskim, urbanističkim, sanitarnim i protivpožarnim propisima, a to se dokazuje rješenjem o upotrebnoj dozvoli (član 15).
• Kazna za rad bez registracije: preduzetnik 1.000 do 5.000 KM, društvo 3.000 do 15.000 KM, fizičko lice 800 do 4.000 KM (član 117).

Na koga se odnosi

Zakon se odnosi na privredna društva i preduzetnike koji se bave trgovinom. Obaveze trgovca zakon primjenjuje i na privredna društva i preduzetnike registrovane za proizvodnju kad prodaju svoje proizvode, kao i na registrovana poljoprivredna gazdinstva kad svoje poljoprivredne proizvode prodaju na tržištu (član 13, stav 3). To znači da i proizvođač koji prodaje samo svoje proizvode mora poštovati pravila o prostoru, cijenama i deklaraciji opisana niže.

Šta treba uraditi

1. Odredite šta ćete prodavati. Član 81 govori o voću, povrću i drugim poljoprivrednim proizvodima iz vlastite proizvodnje na gazdinstvu. Da li to obuhvata i prerađevine, provjerite kod tržišnog inspektora. Za preradu važe posebna pravila (vidi tekstove o siru, rakiji i medu). Kupljena roba ne ulazi u izuzetak.
2. Ako ćete prodavati i kupljenu robu, registrujte se kao preduzetnik kod nadležne službe opštinske uprave (u Trebinju gradske uprave) i upišite djelatnost trgovine na malo. Privredno društvo se registruje kod nadležnog suda (član 18). Ako ste već registrovani za proizvodnju i prodajete samo svoje proizvode, u službi za registraciju pitajte da li za prodavnicu morate upisati i trgovinu na malo. Postupak i troškovi opisani su u tekstu Registracija preduzetnika ili društva u Republici Srpskoj.
3. Provjerite prostor. Treba da bude izgrađen u skladu sa propisima i da ima upotrebnu dozvolu. Za hranu koja se prodaje nepakovana ili prerađena važe i propisi o hrani, opisani u posebnim tekstovima.
4. Na objektu istaknite poslovno ime onako kako je registrovano i vrstu prodajnog objekta, na primjer klasična ili specijalizovana prodavnica (član 25).
5. Istaknite radno vrijeme (član 27). Radno vrijeme prodavnica utvrđuje skupština opštine ili grada, pa morate poštovati vrijeme propisano u vašoj opštini (član 26).
6. Roba mora imati deklaraciju na jednom od jezika u službenoj upotrebi, a prodajna cijena mora biti istaknuta kao konačna cijena sa porezom (čl. 89 i 90). Za svaku prodaju izdajte fiskalni ili drugi odgovarajući račun (član 95). Ko je oslobođen fiskalnih kasa piše u tekstu o fiskalizaciji, a o reklamacijama i knjizi žalbi u tekstu o zaštiti potrošača.
7. U svakom prodajnom objektu vodite trgovačku knjigu i u nju upisujte kupovinu i prodaju robe (član 97). Ova obaveza ne važi za poljoprivredna gazdinstva i fizička lica koja prodaju po članu 81 (član 97, stav 8).
8. Prodavci moraju imati najmanje završenu srednju školu. Moraju nositi jednoobraznu radnu odjeću i oznaku sa imenom i prezimenom (čl. 16 i 17). Zakon pod prodavačem podrazumijeva lice zaposleno kod trgovca (član 9). Ako vlasnik sam prodaje, kod tržišnog inspektora provjerite kako se ova pravila primjenjuju na njega.
9. Alkohol i duvan se ne smiju prodavati licima mlađim od 18 godina, a na prodajnom mjestu mora stajati oznaka o toj zabrani (član 28).
10. Besplatne degustacije su dozvoljene u prodavnici ili ispred nje, uz istaknutu oznaku za degustaciju (član 30, stav 5).

Kazne i nadzor

Nadzor vrši Republička uprava za inspekcijske poslove, preko republičkog tržišnog inspektora i tržišnih inspektora u opštinama i gradovima (član 110). Inspektor može naložiti da se nepravilnosti otklone, zabraniti rad dok se ne otklone i privremeno oduzeti robu koja nema dokumente o porijeklu ili koju prodaje neregistrovano lice (čl. 111 i 112). Prodavnicu u kojoj trguje neregistrovano lice inspektor može privremeno zatvoriti i zapečatiti (član 114).

Rokovi i iznosi

• Rad bez potrebne registracije (član 117): društvo 3.000 do 15.000 KM, preduzetnik 1.000 do 5.000 KM, fizičko lice 800 do 4.000 KM.
• Propusti kao što su prostor i oprema, srednja škola prodavaca, poslovno ime, poštovanje radnog vremena, prodaja alkohola i duvana maloljetnicima, deklaracija, cijene i trgovačka knjiga (član 119): društvo 1.000 do 5.000 KM, preduzetnik 300 do 1.500 KM.
• Lakši propusti, na primjer radna odjeća prodavaca, neistaknuta vrsta objekta ili radno vrijeme, nedostatak oznake o zabrani prodaje maloljetnicima ili neizdat račun (član 120): društvo 800 do 4.000 KM, preduzetnik 200 do 1.000 KM.
• Fizičko lice koje na tržnici prodaje poljoprivredne proizvode suprotno članu 81 kažnjava se novčanom kaznom od 150 do 800 KM (član 121).

Gdje se obratiti

• Opštinska ili gradska uprava, služba za privredu ili registraciju djelatnosti: rješenje o registraciji preduzetnika i radno vrijeme koje važi u vašoj opštini.
• Tržišni inspektor u opštinskoj ili gradskoj upravi, odnosno Republička uprava za inspekcijske poslove: provjera da li vaš prostor i asortiman ispunjavaju uslove i da li za prodavnicu na gazdinstvu treba registracija.
• Ministarstvo trgovine i turizma Republike Srpske. Minimalne tehničke uslove za prodajne objekte i vrste prodajnih objekata ministar propisuje pravilnikom (član 38, stav 3). Prije uređenja prostora tražite od ministarstva važeći tekst pravilnika i tehničke uslove za svoj objekat.

Propisi i izvori

• Zakon o trgovini (Službeni glasnik Republike Srpske br. 105/19)