Otpadne vode seoskog smještaja u RS: septička jama, vodopravni akti i izvorišta

Većina seoskih domaćinstava u istočnoj Hercegovini nema javnu kanalizaciju. Ko prima goste, mora otpadne vode iz kuće prikupiti i tretirati tako da ne zagađuju podzemnu ni površinsku vodu. Pravila u nastavku odnose se na septičke i Emšerove jame, zatvorene jame i male uređaje za prečišćavanje kod objekata sa smještajem.

Ukratko

• Domaćinstvo bez priključka na javnu kanalizaciju mora otpadne vode prikupiti i tretirati tako da rizik od zagađenja ne bude veći od propisanog (Zakon o vodama, čl. 58).
• Direktno ispuštanje otpadnih voda u podzemne vode je zabranjeno, a posredno je dozvoljeno samo pod uslovima iz zakona i podzakonskih propisa (čl. 57). Zabranjeno je i ispuštanje u prirodna jezera, ribnjake i močvare.
• Vodopravni akti (vodne smjernice, vodna saglasnost, vodna dozvola) potrebni su kad iz objekta ističu otpadne vode. Za poslovne objekte, uključujući ugostiteljstvo i turizam, izdaje ih JU "Vode Srpske", a za stambene objekte do 1.000 m2 bruto površine opština. Dozvola se izdaje najviše na 15 godina.
• Vodna saglasnost i građevinska dozvola ne izdaju se za objekat koji ispušta otpadnu vodu u zemljište ili vodu ako projekat ne predviđa uređaj za prečišćavanje (čl. 141). Zato septik koji se preliva u zemljište bez prečišćavanja nije dovoljan.
• Za gradnju ili rad bez potrebnog akta propisane su kazne: za pravno lice od 10.000 do 30.000 KM, za preduzetnika od 6.000 do 18.000 KM.

Na koga se odnosi

Na vlasnike i korisnike kuća, seoskih domaćinstava, pansiona i drugih objekata za smještaj koji nisu priključeni na javnu kanalizaciju. Za stambene objekte i redovne porodične djelatnosti priključene na javni vodovod i javnu kanalizaciju vodopravni akti nisu potrebni (čl. 122), osim za tehnološke vode. Za ugostiteljski objekat ili posebnu djelatnost pitajte JU "Vode Srpske".

Šta treba uraditi

1. Provjerite da li na vašoj adresi postoji javna kanalizacija. Ako postoji, priključite se.
2. Ako ne postoji, izaberite rješenje prema broju korisnika. Pravilnik iz 2001. propisuje tri tipa (čl. 24): septik za do šest korisnika, Emšerovu jamu za više od šest korisnika i gotov (prefabrikovani) septički uređaj koji se dimenzioniše prema uputstvu proizvođača. Pravilnik Emšerovu jamu naziva i sabirnom jamom, ali to nije zatvorena jama koja se samo prazni: ona ima taložnik i trulište, a izbistrena voda iz nje otiče dalje. Sva tri tipa moraju biti vodonepropusna, sa ventilacionim otvorom, na mjestu do kojeg vozilo za čišćenje može doći u svako doba godine (čl. 25 i 26). Kišnica i površinska voda ne smiju se puštati u septik ni u jamu (čl. 33).
3. Prije gradnje ili rekonstrukcije provjerite koji su vodopravni akti potrebni. Potrebni su kad voda iz objekta ističe u zemljište ili vodotok, a projekat mora predvidjeti uređaj za prečišćavanje (čl. 141). Vodna saglasnost nije potrebna kad objekat ne ispušta otpadnu vodu ili je predaje isključivo operateru koji upravlja sistemom za sakupljanje i prečišćavanje i ima svoj vodopravni akt (Pravilnik o vodopravnim aktima, čl. 23). Važi li to za vaš slučaj, na primjer za zatvorenu jamu koju prazni komunalno preduzeće, potvrdite u JU "Vode Srpske".
4. Redoslijed je: vodne smjernice, zatim vodna saglasnost na projekat i, nakon izgradnje, vodna dozvola. Isti postupak za zahvatanje vode opisan je u tekstu o vodi iz bunara, izvora i rijeke. Dokumenti po koracima:
   • Vodne smjernice (čl. 11): lična karta odnosno rješenje o registraciji, urbanističko-tehnički uslovi sa stručnim mišljenjem, ranije izdati vodopravni akti kod rekonstrukcije ili gradnje u sklopu postojećeg objekta, dokaz o plaćenoj administrativnoj taksi.
   • Vodna saglasnost (čl. 18): lična karta odnosno rješenje o registraciji, zaključak o vodnim smjernicama ako su izdate, lokacijski uslovi, glavni projekat sa dokazom o reviziji, dokaz o plaćenoj taksi.
   • Vodna dozvola (čl. 25): lična karta odnosno rješenje o registraciji, revidirani projekat ako vodna saglasnost nije izdata, projekat izvedenog stanja ako se gradilo sa odstupanjima, građevinska dozvola, dokaz o plaćenoj taksi.
   • Za dozvolu za otpadne vode (čl. 26) dodatno: izvještaj ovlaštenog pravnog lica o količini i kvalitetu otpadne vode, atest o postignutoj efikasnosti uređaja i izvještaj o godišnjim ispuštenim količinama i dinamici ispuštanja.
5. Zaključite ugovor o pražnjenju i čuvajte potvrde. Pravilnik iz 2001. donesen je po ranijem zakonu o vodama. Važeći Zakon o vodama (čl. 230) kaže da takvi propisi važe dok se ne donesu novi, a JU "Vode Srpske" ga i dalje navodi među propisima. Kako ga primjenjuje vaša opština, provjerite u opštini. Pravilnik propisuje čišćenje septika i Emšerovih jama svakih šest mjeseci, odnosno najmanje dva puta u kalendarskoj godini (čl. 12). O svakom čišćenju vodi se evidencija: mjesto, datum, vozilo, količina i potpisi. Ko sam čisti svoju jamu, vodi svoju evidenciju i dva puta godišnje šalje primjerak opštini (čl. 13). Talog se izvlači i odvozi na deponiju određenu za tu namjenu, vozilom sa zatvorenim tankom iz kojeg ništa ne smije iscuriti (čl. 11 i 14).
6. Prije izbora lokacije pitajte opštinu da li je u blizini određena zona sanitarne zaštite izvorišta.

Zone sanitarne zaštite izvorišta

Zone za izvorišta određuje skupština opštine ili grada odlukom o zaštiti izvorišta (Zakon o vodama, čl. 75). Pravilnik iz 2016. razlikuje tri zone.

• Zona uže zaštite (vrijeme toka podzemne vode do 90 dana): nije dozvoljena gradnja turističkih objekata, kampova ni ribnjaka. Nisu dozvoljeni ni poljoprivredni objekti i zanatske radnje, osim manjih pogona bez opasnih materija koji imaju vodnu saglasnost ili dozvolu JU "Vode Srpske". Kolektor kanalizacije smije biti samo nepropustan. Uz to važe sve zabrane iz šire zone.
• Zona šire zaštite (do 180 dana): zabranjeno je upuštanje otpadnih voda u zemljište i gradnja naselja i odmarališta, osim ako se otpadne vode u cjelini odvode nepropusnom kanalizacijom izvan zone. Zabranjeno je i pražnjenje vozila za odvoz fekalija.
• Zona neposredne zaštite je ograđena i u njoj su zabranjene sve aktivnosti koje nisu vezane za vodosnabdijevanje.

Ako je vaša parcela u takvoj zoni, septik sa preljevom u zemljište nije dozvoljen. Isto važi za novu gradnju koja nema nepropusnu odvodnju izvan zone.

Rokovi i iznosi

• Vodna saglasnost prestaje važiti nakon godinu dana, osim ako je u tom roku za objekat dobijena građevinska dozvola i počeli su radovi (Zakon o vodama, čl. 140).
• Vodna dozvola važi najviše 15 godina i ne može se prenijeti na drugog korisnika (čl. 146).
• Novčane kazne za gradnju bez vodopravnog akta: pravno lice od 10.000 do 30.000 KM, odgovorno lice od 2.000 do 6.000 KM, preduzetnik od 6.000 do 18.000 KM (čl. 210).
• Administrativna taksa plaća se prema Zakonu o administrativnim taksama Republike Srpske. Troškove izlaska na teren JU "Vode Srpske" utvrđuje posebnim troškovnikom, zavisno od udaljenosti (Pravilnik, čl. 28). Tačne iznose zatražite u sektoru u Trebinju.

Gdje se obratiti

• JU "Vode Srpske", Sektor za upravljanje vodama oblasnim riječnim slivom Trebišnjice, Srpska 2, 89101 Trebinje, telefon +387 59 245 510, e-pošta trebinje@voders.org. Ovdje pitajte da li je vašem objektu potreban vodopravni akt i koji.
• Opština, odjeljenje za prostorno uređenje i komunalne poslove: lokacijski uslovi, zone izvorišta, ko prazni jame na vašem području.
• Za poslovne objekte, uključujući ugostiteljstvo i turizam, nadležna je JU "Vode Srpske", a za stambene objekte do 1.000 m2 bruto površine opština (Pravilnik o vodopravnim aktima, čl. 5 i 6).

Propisi i izvori

• Zakon o vodama (Službeni glasnik RS br. 50/06, 92/09, 121/12 i 74/17), čl. 57, 58, 75, 122, 139 do 146, 210, 230 (povezani tekst je osnovni tekst iz 2006. godine; izmjene iz 2009, 2012. i 2017. ne mijenjaju pravila ni iznose navedene ovdje)
• Pravilnik o vodopravnim aktima (Službeni glasnik RS br. 54/25)
• Pravilnik o mjerama zaštite, načinu određivanja, održavanja i obilježavanja zona sanitarne zaštite (Službeni glasnik RS br. 76/16), čl. 8 i 9
• Pravilnik o tretmanu i odvodnji otpadnih voda za područja gradova i naselja gdje nema javne kanalizacije (Službeni glasnik RS br. 68/01), čl. 11 do 14, 24 do 26, 33
• Propisi JU "Vode Srpske"