Poljoprivredne zadruge u Republici Srpskoj: osnivanje i šta zadruga radi za male proizvođače

Zakon o poljoprivrednim zadrugama Republike Srpske uređuje osnivanje i rad zadruga u kojima se mali proizvođači udružuju radi zajedničke nabavke, prerade i prodaje. Opisan je tekst sa izmjenama iz Službenog glasnika RS br. 1/24 (nezvanični prečišćeni tekst). Prije osnivanja provjerite važeći tekst u APIF-u ili u Zadružnom savezu.

Ukratko

• Zadrugu može osnovati najmanje pet fizičkih lica koja se bave poljoprivredom (čl. 7).
• Osnivači ne mogu biti članovi zajedničkog domaćinstva (čl. 7, st. 3).
• Prijava za upis u registar podnosi se Agenciji za posredničke, informatičke i finansijske usluge (APIF) u roku od 30 dana od osnivačke skupštine; zadruga postaje pravno lice tek upisom (čl. 11).
• Niko sa istim imanjem ili istom djelatnošću ne može biti član dvije zadruge istovremeno (čl. 21).
• Zadruga mora imati zadružnu reviziju najmanje jednom u dvije godine (čl. 69).

Na koga se odnosi

Na poljoprivrednike koji žele zajedno proizvoditi, otkupljivati, skladištiti, prerađivati ili prodavati proizvode. Zadrugu mogu osnovati domaća i strana fizička lica. Zadruga može biti opšta, specijalizovana (jedna djelatnost, npr. ratarska, voćarska, vinogradarska, stočarska, pčelarska) ili složena, koju osnivaju najmanje dvije zadruge (čl. 2a).

Šta zadruga može za male proizvođače

• Otkupljuje, skladišti, prerađuje i prodaje proizvode članova i drugih poljoprivrednika.
• Snabdijeva članove i poljoprivredne proizvođače reproduktivnim materijalom (npr. sjemenom), energentima, opremom, dijelovima za poljoprivrednu mehanizaciju i drugom robom.
• Pruža stručne i savjetodavne usluge članovima i poljoprivrednim proizvođačima (čl. 2a, st. 2).
• Na tržištu nastupa u svoje ime i za svoj račun, u svoje ime a za račun članova, ili u ime i za račun članova; pod određenim uslovima može poslovati i sa nečlanovima (čl. 15).
• Prihode od subvencija može koristiti samo za materijalna ulaganja ili trajna obrtna sredstva (čl. 55).
• Glasanje je po pravilu jedan član, jedan glas; zadružna pravila mogu uvesti ponderisanje glasova (čl. 29 i 30).

Šta treba uraditi

1. Okupite najmanje pet članova koji ispunjavaju uslove iz budućih zadružnih pravila.
2. Potpišite ugovor o osnivanju (firma i sjedište, podaci o osnivačima, privremeni direktor, djelatnost, iznos i oblik uloga, odgovornost članova, rok uplate, sazivanje osnivačke skupštine) (čl. 8). Prema uputama Poljoprivrednog zadružnog saveza ugovor se notarski obrađuje, uz ovjerene potpise svih osnivača, a za uplatu uloga otvara se privremeni račun u banci.
3. Održite osnivačku skupštinu: većinom glasova donosite zadružna pravila i birate organe (čl. 9).
4. Podnesite APIF-u prijavu u roku od 30 dana, uz ugovor o osnivanju, zadružna pravila, zapisnik s osnivačke skupštine i dokaz o uplati uloga (čl. 11). Zakon dodatno upućuje na dokumente koje traže propisi o registru. Spisak iz uputa Saveza (ne iz zakona) navodi još: odluku skupštine o izboru organa, izjavu direktora o prihvatanju dužnosti ovjerenu kod notara, OP obrazac ovjerenih potpisa, ovjerene kopije ličnih karata, uvjerenje o prebivalištu, izjavu/kućnu listu ovjerenu u opštini (veže se za zabranu osnivanja iz istog domaćinstva), potvrdu banke o uplaćenim ulozima i uvjerenja o izmirenim poreskim obavezama. Prije predaje provjerite aktuelni spisak u APIF-u. Savez navodi da sud odlučuje o upisu u roku od dva dana.
5. Firma mora sadržavati oznaku "poljoprivredna zadruga", naziv zadruge, oznaku potpune odgovornosti (p. o.) i sjedište (čl. 14, st. 2).
6. Vodite knjigu zadrugara (čl. 27) i organizujte skupštinu najmanje jednom godišnje (čl. 34).

Obaveze i rizici

• Zadruga odgovara cijelom imovinom; za neizmirene obaveze zadrugari odgovaraju solidarno, najmanje iznosom svog uloga (čl. 16).
• Iz dobiti se svake godine u obavezni rezervni fond izdvaja najmanje 5% vrijednosti uloga članova (čl. 56). Najmanje 30% dobiti koja ne ide u fondove ide u razvoj zadruge (čl. 57).
• Zadruga sa manje od 10 zadrugara nema upravni odbor, njegove poslove vrši skupština; nadzorni odbor ima najmanje tri člana (čl. 36 i 40).
• Zadruga prestaje ako broj članova padne ispod propisanog, a za šest mjeseci se ne vrati (čl. 60).
• Kazna za zadrugu koja se ne podvrgne redovnoj reviziji iznosi od 2.000 do 10.000 KM, a odgovorno lice u zadruzi plaća od 200 do 1.000 KM (čl. 76, st. 1, tač. b i st. 2). Kazna za firmu bez oznake "poljoprivredna zadruga" ili neuredno vođenu knjigu zadrugara iznosi od 1.000 do 5.000 KM (čl. 78).

Gdje se obratiti

• APIF, poslovnica Trebinje: Kralja Petra Karađorđevića 15, Trebinje, tel. 059/220-235. Kontakt APIF-a
• Poljoprivredni zadružni savez Republike Srpske obavlja zadružnu reviziju i daje upute za osnivanje.

Propisi i izvori

• Zakon o poljoprivrednim zadrugama (Službeni glasnik RS br. 73/08, 106/09, 78/11 i 1/24), nezvanični integralni tekst
• Zakon na portalu Paragraf Lex