Gatačko polje leži na 920 do 960 m nadmorske visine, a glavni vodotok mu je ponornica Mušnica, izvorišni dio Trebišnjice. Dio polja podzemno otiče prema Crnom moru, a ostatak prema Jadranu. "Gatački kajmak iz mješine" je od 2024. zaštićena oznaka porijekla i pravi se od 1. maja do 1. novembra, a krajem februara Turistička organizacija Gacko na Čemernu organizuje manifestaciju "Svi na snijeg".
Na Čemernu kod Gacka kiša s krova meteorološke stanice dijelom otiče prema Crnom moru, a dijelom prema Jadranu. O tome i o Gatačkom polju, Lebršniku i vodama oko grada najviše podataka daje Lokalni ekološki akcioni plan opštine Gacko za period 2025 do 2030 (LEAP), a ostatak Turistička organizacija Republike Srpske i druge javne ustanove.
Ukratko
- Gatačko polje dugo je oko 20 km, prosječno široko 3 km, leži na 920 do 960 m nadmorske visine i ima 67 km² (LEAP Gacko 2025 do 2030).
- Glavni vodotok polja je ponornica Mušnica, izvorišni dio Trebišnjice (LEAP).
- Jugoistočni dio polja podzemno se drenira prema Pivi, dakle prema Crnom moru, dok ostatak voda ide prema Jadranu (LEAP).
- "Gatački kajmak iz mješine" upisan je 30. 8. 2024. u registar zaštićenih oznaka porijekla BiH (Agencija za bezbjednost hrane BiH).
Polje i vode
Donje polje je Gatačko polje u užem smislu, a gornje polje jugoistočno od njega, na 950 do 1.000 m, je kraška uvala čije je dno prekriveno vrtačama (LEAP). Na terenu gostima pokažite ravno dno donjeg polja, pa gornje polje izbušeno udubljenjima.
Rijeka Gračanica, pritoka Mušnice, ponire u Šabanovom ponoru u selu Kula i ponovo izvire u selu Zagradci (LEAP). LEAP kao izvor Mušnice navodi Vrelsku pećinu na Lebršniku. Vrelska pećina i Đatlo su prema istom dokumentu među deset najdužih speleoloških objekata u Republici Srpskoj.
Jezera
- Klinje: akumulacija napravljena od 1891. do 1896. godine kamenom lučnom branom visokom 26 m, građenom za navodnjavanje Gatačkog polja. Brana je kulturno-istorijski spomenik pod zaštitom države (TO RS, Jezero Klinje; LEAP).
- Vrba: akumulacija izgrađena 1982. za potrebe termoelektrane, na oko 1.040 m nadmorske visine. Duga je oko 3 km, ima 107 ha i najveća je vodena akumulacija u opštini (LEAP).
Turistička organizacija Republike Srpske navodi da se u opštini Gacko ribolov odvija na rijekama Mušnici, Gračanici, Sutjesci, Neretvi, Đeropi, Desivoju i Vrbi i na jezeru Klinje (TO RS, Trebinjska ribolovna regija). Ko izdaje ribolovne dozvole i postoje li uređena kupališta, pitajte Turističku organizaciju prije dogovora s gostima.
Planine i pašnjaci
Iznad polja su Lebršnik i Živanj, s prevojem Čemerno (1.329 m) između njih, a dalje Zelengora, Volujak i, na jugozapadu, Bjelašnica (1.867 m) (LEAP). Na zaravnjenim dijelovima tih planina su planinski pašnjaci na kojima je, prema LEAP-u, "od najranijih vremena" bilo prisutno nomadsko stočarstvo. Park Sutjeska navodi da su stada na Zelengori od maja do septembra (NP Sutjeska), a porodica Grčić iz Medanića sa stokom odlazi na katun na Volujku i Lebršniku od juna do oktobra (Gazdinstvo Grčić).
Zime su duge i oštre, a ljeta kratka i svježa, pa gostima i ljeti recite da ponesu toplu odjeću (LEAP). Turistička organizacija Gacko krajem februara na Čemernu organizuje manifestaciju "Svi na snijeg, Čemerno te zove", a četvrta je održana 22. februara 2026. (Radio Gacko, 23. 2. 2026).
Hrana iz kraja: kajmak iz mješine
Agencija za bezbjednost hrane BiH upisala je "Gatački kajmak iz mješine" kao zaštićenu oznaku porijekla (ZOP), na zahtjev Udruženja proizvođača gatačkog kajmaka (izvod iz registra). Prema specifikaciji, geografsko područje proizvodnje je opština Gacko, kajmak se pravi sezonski od 1. maja do 1. novembra, zrije u ovčijoj mješini najmanje 30 dana, a jedna mješina se za zrenje koristi samo jednom (specifikacija proizvoda). Udruženje je osnovano 2021. i 2024. godine imalo je 26 članova (SeeSrpska, 2. 4. 2024).
Pod tim imenom smije se prodavati samo proizvod koji ispunjava specifikaciju, pa se za to obratite Udruženju. Ako kajmak služite ili prodajete, pogledajte članke o deklarisanju domaćih prerađevina i o alergenima u našem centru znanja.
Sir i kajmak prave i gatačka gazdinstva na platformi, na primjer Gazdinstvo Buha, Gazdinstvo Grčić, Gazdinstvo Buha DiM, Gazdinstvo Snezane Markovic i Porodično gazdinstvo Lažetić. Kupovinu i posjetu dogovorite unaprijed.
Programi kroz godinu
- Put vode, pola dana. Od Šabanovog ponora do mjesta gdje voda ponovo izvire, uz objašnjenje ponora i vrela, pa ručak s kajmakom.
- Klinje, pola dana. Šetnja do brane iz 1890-ih i priča o navodnjavanju polja.
- Ljetni dan na pašnjacima. Ljeti, uz dogovor sa stočarima, posjeta stadima na Volujku ili Lebršniku i povratak preko Čemerna, gdje je razvođe.
- Zimski vikend. Snijeg na Čemernu i februarska manifestacija, uz domaću hranu na imanju. Noćenje s domaćom hranom u selu Gradina nudi Domaćinstvo Koprivica. Uslove na putu provjerite prije dolaska gostiju.
U pećine kao što su Vrelska pećina i Đatlo goste vodite samo s iskusnim speleolozima. Đatlo je zaštićen kao spomenik prirode (e-priroda RS).
Gdje se obratiti
- Turistička organizacija opštine Gacko, Stojana Kovačevića 2; tel./faks +387 59 472 600; jutoog@gmail.com (TO RS). Sopstvena stranica organizacije nije odgovarala u vrijeme provjere.
- Udruženje proizvođača gatačkog kajmaka, Nemanjina 5, 89240 Gacko (iz registra ZOP).
Izvori
- Opština Gacko: Lokalni ekološki akcioni plan (LEAP) 2025 do 2030
- Agencija za bezbjednost hrane BiH: izvod iz registra ZOP, Gatački kajmak iz mješine
- Agencija za bezbjednost hrane BiH: specifikacija proizvoda Gatački kajmak iz mješine
- SeeSrpska, 2. 4. 2024: Udruženje proizvođača gatačkog kajmaka
- Radio Gacko, 23. 2. 2026: "Svi na snijeg, Čemerno te zove"
- Turistička organizacija Republike Srpske: Trebinjska ribolovna regija
- Turistička organizacija Republike Srpske: Jezero Klinje
- Turistička organizacija Republike Srpske: Turistička organizacija Gacko
- JU NP Sutjeska: Planina Zelengora
- e-priroda RS: Spomenik prirode Pećina Đatlo
Pitajte AI pomoćnika o ovoj temi
AI pomoćnik odgovara na pitanja o ovoj temi i upućuje na povezane propise u bazi znanja.